BIP
16 batalion powietrznodesantowy
Znak Spadochronowy
Historia Znaku Spadochronowego

Odznaka bojowa dla żołnierzy, którzy brali udział w bojowej akcji spadochronowej. Prawo do noszenia znaku zwykłego mają żołnierze posiadający wyszkolenie przewidziane dla oddziałów spadochronowych.

 


Znak spadochronowy

 
Powstanie znaku spadochronowego

W czerwcu 1941 r. Wódz Naczelny Wojska Polskiego - gen. Władysław Sikorski podjął decyzję o ustanowieniu Znaku Spadochronowego, jako elementu wyróżniającego nowy rodzaj wojsk polskich podczas tworzenia 1 Samodzielnej Brygady Spadochronowej. Referentem projektu Znaku Spadochronowego gen. Sikorski wyznaczył kpt. Kalenkiewicza. Zgodnie z intencją Sikorskiego znak ten miał być odznaką polskiego spadochroniarza, tak jak "gapa" odznaką lotnika. Nie była to, jak chcą niektórzy, odznaka 1 SBS.


Marian Walentynowicz opracował projekt Znaku Spadochronowego na podstawie swojej wcześniejszej okładki do emigracyjnego, wojennego wydania książki Józefa Kisielewskiego "Ziemia gromadzi prochy". 20 czerwca 1941 r. Wódz Naczelny podpisał rozkaz ustanawiający Znak Spadochronowy.


Oto jego istotne fragmenty:

 

"(...) Zatwierdzam Znak Spadochronowy w kształcie spadającego do walki orła. Na obczyźnie, gdzie myśli wszystkich Polaków biegną ustawicznie do chwili powrotu - a obraz jego różne w wyobraźni przybiera kształty - ma to sens szczególny. Wojsko Polskie widzi swój powrót w walce, poświęceniu i chwale. Chcemy, by orły naszych sztandarów zwycięsko spadły na wroga, zanim spoczną na swojej oswobodzonej ziemi.

Ustalam dwa rodzaje Znaku Spadochronowego: bojowy i zwykły. Bojowy Znak Spadochronowy różni się od zwykłego tym, że orzeł ma złoty dziób i pazury.

Znak nosi się na lewej piersi powyżej orderów.

Na wewnętrznej stronie znaku jest wyryte hasło: "Tobie Ojczyzno" i numer ewidencyjny znaku.

Prawo noszenia znaku bojowego mają tylko żołnierze, którzy brali udział w bojowej akcji spadochronowej. Prawo do noszenia znaku zwykłego mają żołnierze posiadający wyszkolenie przewidziane odnośnymi rozkazami dla oddziałów spadochronowych.

Znak Spadochronowy bojowy nadaje Naczelny Wódz (...)"

Projekt Znaku Spadochronowego opracowanego przez Mariana Walentynowicza

23 września 1941 r. w obecności Naczelnego Wodza i licznie zaproszonych gości na placu ćwiczeń w rejonie Kincraig w Szkocji, odbyły się pierwsze ćwiczenia bojowe polskich oddziałów spadochronowych - od tego dnia 1 SBS. Po zakończeniu pokazu gen. Sikorski wręczył żołnierzom Brygady oraz zaproszonym gościom: bryg. Gubbinsowi i por. Klauberowi z SOE (ang. Special Operations utive) pierwsze zwykłe Znaki Spadochronowe.

 

Znaki te otrzymali wszyscy spadochroniarze przeszkoleni w ośrodkach spadochronowych w Wielkiej Brytanii, a później we Włoszech, a więc żołnierze Brygady Spadochronowej, cichociemni i kurierzy polityczni przeznaczeni do służby krajowej, polscy skoczkowie skaczący w ramach SOE do różnych krajów okupowanej Europy oraz spadochroniarze innych narodowości, którzy przeszli polskie przeszkolenie.

 

Łącznie przyznano 6 536 Znaków Spadochronowych, w tym 468 skoczkom z innych państw:

 

238 - Francuzom

172 - Norwegom

46 - Brytyjczykom

4 - Belgom

4 - Holendrom

2 - Czechom

2 - Amerykanom

 

20 listopada 1944 r. - dwa miesiące po operacji "Market-Garden" - Minister Obrony Narodowej wydał rozkaz zmieniający dotychczasowy wzór bojowego Znaku Spadochronowego: "Do zwykłego Znaku Spadochronowego dodaje się pozłacany wieniec laurowy, przymocowany od spodu do szponów orła".

   1.                                 2.


1. Zwykły Znak Spadochronowy (wzór 20.VI.1941 r.)
2. Bojowy Znak Spadochronowy (wzór 20.XI.1944 r.)



3.                                               4.


3. Znak Spadochronowy Armii Krajowej (wzór 5.II.1954 r.)
4. Odznaka Skoczka Wojsk Powietrznodesantowych (stan obecny)



                                  

5 lutego 1954 r. w Londynie został ustanowiony Znak Spadochronowy Armii Krajowej. Różni się on od bojowego Znaku Spadochronowego z 20 listopada 1944 r. tym, że wewnątrz wieńca laurowego ma umieszczoną srebrną kotwicę "Polski Walczącej". Edycja tej odmiany jest niewielka i obejmuje 316 numerowanych egzemplarzy. Tylu było cichociemnych. Gdy po wojnie, w Ludowym Wojsku Polskim powstała pierwsza jednostka powietrzno - desantowa, przyjęto dla jej żołnierzy "londyński" wzór Znaku Spadochronowego. Żołnierze słynnych "czerwonych beretów" czyli 6. Pomorska Dywizja Powietrzno-Desantowa nosili Odznakę Skoczka i Instruktora Wojsk Powietrzno-Desantowych. W tej odznace wprowadzono niewielkie zmiany w stosunku do pierwowzoru: na odwrocie nie było już napisu "Tobie Ojczyzno", w wieńcu umieszczono wymienną wkładkę wskazującą ilość oddanych skoków. W Odznace Skoczka orzeł i wieniec są oksydowane, w Odznace Instruktora zachowano wieniec złocony. Odznaki były numerowane.



Historia znaku spadochronowego w okresie powojennym

Latem 1957 r. została utworzona 6 Pomorska Dywizja Powietrznodesantowa (6 PDPD), która razem z 19 samodzielnym batalionem rozpoznawczym (19 sbr) istniejącym od 1954 r. tworzyła wojska powietrznodesantowe. Wszystkie oddziały tego nowego rodzaju wojsk, całością swojego stanu osobowego w ramach szkolenia programowego wykonywały skoki spadochronowe. W związku z tym, w kwietniu 1958 r. Minister Obrony Narodowej wydał rozkaz (Dz. Rozk. MON Nr 9 póz. 53. z 1958 r.) który uprawniał żołnierzy wojsk powietrznodesantowych do uzyskiwania tytułu instruktora i skoczka spadochronowego oraz do noszenia odpowiedniej odznaki, która do tej pory była odznaką spadochronową wojsk lotniczych. Do nadawania odznaki instruktora spadochronowego uprawniony został dowódca właściwego okręgu wojskowego na wniosek komisji egzaminacyjnej, po ukończeniu kursu instruktorskiego i wykonaniu minimum 50 skoków spadochronowych. Odznaka skoczka spadochronowego była przyznawana po wykonaniu pierwszego skoku spadochronowego. Uprawnienie do ich przyznawania posiadał dowódca 6 PDPD, a w oddziale powietrznodesantowym, które nie wchodził w skład dywizji - dowódca 19 sbr.

 

Prowadzone intensywne szkolenie oraz wysoki poziom wyszkolenia spadochronowego prezentowany przez żołnierzy wojsk powietrznodesantowych, został uhonorowany wprowadzeniem we wrześniu 1964 r. (Zarządzenie Nr 071 z 16.09.64 r. Głównego Inspektora Szkolenia - Wiceministra Obrony Narodowej) odznaki spadochronowej wojsk powietrznodesantowych. Dotychczasowa odznaka instruktora spadochronowego została tymczasowo uznana za odznakę skoczka spadochronowego wojsk powietrznodesantowych. Aby nie dopuścić do zmniejszenia wartości i znaczenia odznaki Instruktora Spadochronowego, stosowanej jako odznaki skoczka spadochronowego wojsk powietrznodesantowych, Dowódca Wojsk Lotniczych wniósł odwołanie do Ministra Obrony Narodowej od tej decyzji. Ze względu na fakt, że w październiku 1965 r. cała 6 PDPD miała brać udział w ćwiczeniach Układu Warszawskiego "Burza Październikowa" decyzja nie została cofnięta. Polecono jedynie opracować projekt odznaki instruktora i skoczka spadochronowego wojsk powietrznodesantowych.

 

Spór toczony przez Wojska Lotnicze z 6 PDPD o wyłączność prawa do istniejących już odznak spadochronowych miał swój epilog w 1967 r. Sąd Wojsk Lotniczych w Poznaniu orzekł, że Wojska Lotnicze mają wyłączne prawo do dysponowania oznakami spadochronowymi wg wzorów wprowadzonych w latach 1945 - 1946 z późniejszymi zmianami. Werdykt ten przyczynił się do ostatecznego nadania kształtu odznakom spadochronowym wojsk powietrznodesantowych.

 

W dniu 15.09.1967 r. wojska powietrznodesantowe otrzymały własną odznakę spadochronową, która została zaprojektowana wg wzoru "Bojowego Znaku Spadochronowego" Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie z okresu II wojny światowej. Odznaka wykonana z metalu posrebrzanego przedstawia atakującego orla z wydłużonymi w górę skrzydłami, trzymającego w dziobie wieniec. Wieniec odznaki instruktora spadochronowego wojsk powietrznodesantowych posiada kolor złoty, a skoczka spadochronowego wojsk powietrznodesantowych kolor srebrny.

 

Latem 1969 r. gościem 6 PDPD była pierwsza kobieta kosmonauta płk Walentyna Tierieszkowa, która będąc doświadczonym instruktorem spadochronowym radzieckich wojsk lotniczych, otrzymała honorowy tytuł instruktora spadochronowego polskich wojsk powietrznodesantowych. Był to pierwszy przypadek nadania honorowego tytułu instruktora spadochronowego wojsk powietrznodesantowych, w latach wcześniejszych nadawano jedynie tytuły honorowego skoczka spadochronowego wojsk powietrznodesantowych, m.in. otrzymał ten zaszczytny tytuł twórca idei utworzenia 6 PDPD - gen. dyw. Józef Kuropieska. Zapoczątkowało to zwyczaj przyznawania odznak skoczka spadochronowego wojsk powietrznodesantowych oficjelom, którzy licznie odwiedzali dywizję, a później brygadę powietrznodesantową przy różnych okazjach. Powodowało to pewnego rodzaju zmniejszenie wartości rangi tych odznak, co szczególnie uwidoczniło się w latach 80 - tych i 90 - tych.

 

Wprowadzone w 1971 r. nowe przepisy zbiorcze żołnierzy Wojska Polskiego, (Dz.Ro/k.MON Nr 5 póz. 12 z 1971 r.) ustaliły ostatecznie podział odznak spadochronowych na: odznaki wojsk lotniczych i wojsk powietrznodesantowych. W obu tych grupach wyodrębniono jeszcze podział ze względu na stopień wyszkolenia spadochronowego, tj. instruktora spadochronowego i skoczka spadochronowego. Przepisy określiły również zasady ich noszenia. Odznaka instruktora spadochronowego wojsk lotniczych, powietrznodesantowych i skoczka spadochronowego wojsk powietrznodesantowych jest noszona w wojskach lądowych, lotnictwie i marynarce wojennej, nad lewą górną kieszenią kurtki mundurowej na wysokości 55 mm nad środkiem wszycia klapy kieszeni. Odznaka skoczka spadochronowego wojsk lotniczych w wojskach lotniczych, lądowych i marynarce wojennej, jest noszona nad prawą górną kieszenią na tej samej wysokości, co poprzednie.

Ministerstwo Obrony Narodowej
Katalog stron wojskowych